سلامت

علائم، تشخیص و درمان واریکوسل

 

علائم، تشخیص و درمان واریکوسل

 

اغلب بیماران مراجعه کننده با واریکوسل یک طرفه بدون علامت می باشند. درد مبهم ناشی از واریکوسل علامت ناشایعی است که فقط در ۲ تا ۱۰ درصد بیماران مشاهده می شود.

در گذشته واریکوسل، به عنوان یک بیماری پیشرونده معرفی شده بود ولی در بعضی مطالعات اخیر در سال ۲۰۰۹ نشان داده شد که بین گذشت زمان و بدتر شدن کیفیت اسپرم بیماران ارتباطی وجود ندارد. با توجه به شیوع حدود ۱۵ درصدی واریکوسل در زمان بلوغ و میزان ۸۵ درصد باروری در بالغین مبتلا به واریکوسل، می توان نتیجه گیری کرد که تحت نظر گرفتن این بیماران یک انتخاب معقول در برخورد با اغلب موارد واریکوسل در سنین نوجوانی می باشد.

علائم واریکوسل

بیمار ممکن است با شکایت بزرگی، یا عدم تقارن بیضه‌ها، یا درد بیضه، و یا پس از ازدواج، با ناباروری مراجعه کند. ولی شایعترین فرم آن، بدون علامت، و بطور اتفاقی، حین معاینه، متوجه آن می‌گردند. درمعاینه، بزرگی و تورم عروق بیضه، بخصوص در سمت چپ مشهود است و درحالت ایستاده، و یا افزایش فشار شکمی ‌تشدید می‌یابد و در حالت خوابیده از بین می‌رود (درصورتیکه تورم عروق درحالت خوابیده از بین نرفت، بایستی به نوع ثانویه آن شک کرد.)

با اینکه بسیاری از بیماران مبتلا به واریکوسل هیچ نشانه ای ندارند اما در واقع این بیماران علائم مشترک بسیاری دارند که اغلب به آن بی توجه هستند. برخی از این علائم عبارت است از:

  • بزرگی و پیچ خوردگی رگ ها (سیاهرگ ها) درون کیسه ی بیضه که شبیه به یک کیسه ی کِرم می باشد.
  • احساس سنگینی، گرفتگی و درد در پوست بیضه
  • توده یا گره ای درون بیضه که درد ندارد
  • یکی از بیضه ها بزرگتر یا سنگین تر از دیگری می باشد.
  • دردی که هنگام ایستادن تشدید شده ولی با دراز کشیدن آرام می شود.
  • کاهش تعداد اسپرم ها
  • دردی که پس از فعالیت های شدید بدتر می شود.
  • دردی که با گرمای هوا تشدید می شود.

علت واریکوسل

بیضه‌ها از طریق اتصال به طناب منوی در جای خود نگه داشته شده‌اند. طناب نگهدارنده هر بیضه، همچنین حامل سیاهرگ‌ها، سرخرگ‌ها و اعصاب متعلق به هر غده بیضه می‌باشد. در سیاهرگ‌های سالم در داخل کیسه بیضه، یک سری دریچه‌های یک طرفه وجود دارد که خون را از داخل بیضه به کیسه بیضه می‌برند و از آنجا آن را به طرف قلب بر می‌گردانند. گاهی اوقات خون به راحتی در داخل این سیاهرگ‌ها حرکت نمی‌کند و در آنجا انباشته شده و باعث بزرگ شدن سیاهرگ می‌شود.

اصولاً هیچ عامل خطر شناخته شده‌ای برای تشکیل واریکوسل وجود ندارد و علت دقیق به وجود آمدن آن نیز ناشناخته است. واریکوسل به آرامی و در طی یک دوره زمانی طولانی تشکیل می‌شود. اغلب مردانی که به این عارضه دچار می‌شوند در سنین ۱۵ تا ۲۵ سال هستند.

تشخیص واریکوسل

واریکوسل معمولا با معاینه ی بالینی تشخیص داده می شود. معاینه بایستی در یک اتاق گرم انجام گیرد. معاینه هم در حالت عادی و هم در حال انجام مانور زورزدن توسط بیمار انجام می شود. در ضمن حین معاینه، بیضه ها بایستی از لحاظ اندازه و قوام نیز ارزیابی شوند.

برای تعیین اندازه ی بیضه از روش های مختلفی مثل خط کش و یا سونوگرافی استفاده می شود. دقیق ترین روش اندازه گیری استفاده از سونوگرافی است. از مزایای دیگر سونوگرافی تشخیص توده های احتمالی بیضه است و همچنین می تواند موارد ناشایع واریکوسل داخل بیضه ای را که در کمتر از ۲ درصد بیماران رخ می دهد به دقت نشان دهد.

در صورت امکان بایستی از بیمار آزمایش منی انجام شود زیرا این آزمایش معرف مناسبی برای عملکرد بیضه در بالغین می باشد ولی باید در نظر داشت که انجام این آزمایش در نوجوانان و دوره ی بلوغ یعنی در سن ۱۲ تا ۱۸ سالگی به دلیل ملاحظات اخلاقی از محدودیت هایی برخوردار است. بعلاوه پارامترهای منی در این سن ممکن است با بالغین تفاوت هایی داشته باشدکه ناشی از عدم تکامل جنسی کامل این گروه سنی است.

بنابراین اغلب پزشکان از انجام آزمایش منی در این گروه سنی از بیماران صرف نظر می کنند. از دیگر آزمایش ها می توان به اندازه گیری هورمون FSH اشاره کرد ولی این تست با پارامترهای غیر طبیعی در مایع منی و یا میزان باروری افراد ارتباط مشخصی نداشته و در نتیجه امروزه از این تست به عنوان معیاری در درمان جراحی واریکوسل استفاده نمی شود.

روش سونوگرافی رنگی داپلر قادر به تشخیص موارد خفیف که درمعاینه ی بیمار قابل تشخیص نیست می باشد. به این نوع واریکوسل اصطلاحا واریکوسل تحت بالینی یا Subclinical می گویند. از آنجایی که واریکوسل Subclinical در ۶۰ درصد بیماران مراجعه کننده به کلینیک های ناباروری و همچنین در حدود ۴۰ درصد مردان بارور وجود دارد لذا اهمیت بالینی این تشخیص تا حد زیادی زیر سوال می باشد.

 

واریکوسل می تواند بر اساس موارد زیر طبقه بندی شود:

نوع فشار

در این وضعیت، سیاهرگ بیضه از خون پر شده و سبب به وجود آمدن سطح 1 واریکوسل می شود.

نوع شدت

یک تجمع شدید خون سبب رسیدن آسیب به سیاهرگ بیضه و دیگر سیاهرگ ها شده که این آسیب سبب بزرگ تر شدن آن ها و ابتلا به واريکوسل سطح 2 و 3 می شود.

بیضه چپ احتمال بیش تری جهت ابتلا دارد. با این حال، در صورتی که حتی یک بیضه به واریکوسل دچار شود، این وضعیت می تواند تولید اسپرم در دو بیضه را تحت تاثیر قرار دهد.

بیماری واریکوسل به 3 درجه تقسیم‌بندی می‌شود:

  • در نوع درجه 1 اتّساع عروق فقط حین فشار شکمی در لمس توسط پزشک قابل تشخیص است.
  • در نوع درجه 2 با فشار شکمی، اتساع عروق، قابل مشاهده می‌شود.
  • در نوع درجه 3 حتی بدون فشار شکمی، اتساع عروق، در حالت ایستاده قابل مشاهده است.

واریکوسل یک‌طرفه اختلال در عروق خون‌رسانی یک بیضه (راست یا چپ) است و درمان آن با دوطرفه تفاوتی ندارد.

خطر ابتلا به واریکوسل

عوامل خطر خاصی برای ابتلا به واریکوسل شناخته نشده است اما این بیماری معمولا بیش تر در دوران بلوغ رخ می دهد. در حالی که به نظر می رسد داشتن قدی بلند ابتلا به واریکوسل را افزایش می دهد، داشتن اضافه وزن ممکن است این خطر را کاهش دهد.

قبلا تصور بر این بود که در صورت بچه دار شدن یک مرد، او دیگر به ناباروری دچار نخواهد شد اما در سال 1993، محققان به این نتیجه رسیدند که این گفته احتمالا نادرست است. همچنین، آن ها بیان کردند که خطر ناباروری می تواند همراه با گذشت زمان افزایش یابد. در صورتی که یک مرد بالای 40 سال به واریکوسل دچار شود، به احتمال زیاد علت آن ناشی از مسدود شدن یک سیاهرگ بزرگ تر در ناحیه شکمی می باشد. این انسداد می تواند در اثر یک تومور کلیوی ایجاد شده باشد.

چه زمانی واریکوسل می تواند خطرناک باشد؟

این بیماری زمانی می تواند خطرناک باشد و نیاز به درمان قطعی داشته باشد که مشکلات زیر را ایجاد کند:

  • ناباروری

مطالعات نشان می دهد که درصد ناباروری در مردان مبتلا به واریکوسل نسبت به مردانی که واریکوسل ندارند، بسیار بالاتر است. البته هنوز دلیل آن به درستی مشخص نیست. اما نظریه ای در این باره وجود دارد که علت را بالا رفتن دمای کیسه ی بیضه به علت تجمع خون، بیان می کند که می تواند منجر به کاهش تعداد و کیفیت اسپرم ها و در نهایت ناباروری شود. حتی اگر یکی از بیضه ها مبتلا به واریکوسل باشد، ممکن است به دلیل تجمع خون در رگ های گشاد شده، دمای هر دو بیضه افزایش پیدا کند.

تحقیقات نشان می دهد که ۲۵ درصد مردانی که در آزمایشات اسپرمی شان، مشکلی دیده می شود، واریکوسل دارند و با درمان آن، کیفیت اسپرم هایشان نیز بهبود پیدا می کند. به خاطر داشته باشید که تمام مردان مبتلا به واریکوسل نابارور نیستند و می توانند صاحب فرزند شوند.

امروزه توصیه شده است که واریکوسل تنها زمانی نیاز به درمان دارد که ویژگی های زیر را داشته باشد.

  • به جز مشخص شدن در اسکن، در آزمایشات نیز خود را نشان دهد.
  • تعداد اسپرم ها کم باشد و فرد به مدت ۲ سال نابارور بوده باشد.
  • دلیل منطقی دیگری برای ناباروری فرد وجود نداشته باشد.

 

  • کوچکی بیضه ها

در صورتی که نوجوانی به یک واریکوسل بزرگ مبتلا شود، ممکن است بیضه های او به اندازه ی کافی رشد نکنند. در این مواقع ممکن است پزشک صلاح ببیند که بیضه ها سالیانه اندازه گیری شوند. با این حال بیضه ها ممکن است برای همیشه از حالت طبیعی خود کوچک تر بمانند که این نیز می تواند یکی از دلایل ناباروری باشد.

  • واریکوسل ناگهانی در مردان مسن

ابتلای ناگهانی به واریکوسل می تواند از علائم گرفتگی یکی از رگ های بزرگ شکمی باشد. این حالت تنها در مردان بالای ۴۰ سال اتفاق می افتد که البته بسیار نادر است.

 

نکاتی در مورد درمان واریکوسل

در حال حاضر مواردی که توصیه به درمان واریکوسل به روش جراحی می شود شامل موارد زیر است:

۱) عقیمی در زمینه ی واریکوسل تایید شده با آزمایش منی

۲) کاهش قابل توجه رشد بیضه ی مبتلا به واریکوسل

۳) کاهش رشد هر دو بیضه

۴) درد مرتبط با واریکوسل(در اینگونه موارد بهبودی درد در ۷۰ تا ۹۰ درصد موارد پس از جراحی اتفاق می افتد).

۵) غیر طبیعی بودن آزمایش اسپرم ( فقط در بیماران بالای ۱۸ سال)

روش انتخابی برای جراحی واریکوسل بر اساس تجربه و ترجیح جراح و همچنین میزان عوارض تعیین می شود. میزان موفقیت جراحی معمولا بر اساس میزان عود واریکوسل و احتمال بروز هیدروسل سنجیده می شود. زمان دقیقی برای بروز عوارض فوق الذکر تعیین نشده است ولی میانگین زمان لازم برای بروز هیدروسل بعد ازجراحی واریکوسل بین ۶ ماه تا ۲ سال در نظر گرفته می شود. اگر چه بسیاری از موارد هیدروسل با گذشت زمان بهبود خودبخودی می یابند ولی در حدود نیمی از موارد نیاز به اقدام جراحی جهت درمان هیدروسل وجود دارد.

یکی از روش های جراحی واریکوسل که در آن میزان عود و دیگر عوارض مانند هیدروسل نسبت به دیگر روش های جراحی خیلی کم تر می باشد جراحی با استفاده از میکروسکوپ و به عبارتی دیگر میکروسرجری است.

درمان واریکوسل

ممکن است واریکوسل اصلا نیاز به درمان نداشته باشد. بسیاری از مردان مبتلا به واریکوسل می توانند بدون هیچ درمانی صاحب فرزند شوند. با این حال اگر واریکوسل موجب درد، خشکی پوست بیضه و ناباروری شود و یا فرد به دنبال روش های کمکی باروری باشد، باید جراحی شود.

جراحی واریکوسل عبارت است از بستن رگ مشکل دار و به جریان انداختن خون در رگ های سالم دیگر. در صورتی که فرد نابارور باشد، جراحی می تواند باعث بهبود کیفیت اسپرم ها یا درمان ناباروری فرد شود.

نشانه های واریکوسل جدی در نوجوانان شامل خشکی پوست بیضه، درد یا نتایج غیر طبیعی آزمایش منی می باشد. به طور کلی درمان واریکوسل باعث بهبود ویژگی های اسپرم می شود اما هنوز مشخص نیست که عدم درمان واریکوسل می تواند منجر به بدتر شدن کیفیت اسپرم شود یا خیر.

عوارض عمل واریکوسل

عوارض کوتاه مدت پس از عمل شامل: درد یا عفونت زخم یا خونریزی یا خونمردگی اطراف ناحیه عمل و … می باشد. در برخی موارد ممکن است درد خفیفی برای مدتی باقی بماند یا بی حسی اطراف ناحیه عمل یا پوست کیسه بیضه ایجاد شود.

عوارض بلندمدت: عود واریکوسل / هیدروسل(جمع شدن مایع اطراف بیضه) / کوچک شدن بیضه(کمتر از ۱%). آسیب به سرخرگ

جراحی

برای درمان واریکوسل به سه روش می توان جراحی را انجام داد:

  • واریکوسلکتومی

عمل باز واریکوسلکتومی تحت بیهوشی یا بیحسی موضعی صورت می گیرد. جراح از طریق کشاله ران و یا در برخی موارد نادر، از شکم به محل واریکوسل دسترسی پیدا می کند. با استفاده از فراصوت (اولتراساوند) و میکروسکوپ های جراحی، رگ مشکل دار بسته می شود و جریان خون از طریق بقیه رگ های سالم به جریان در می آید. پس از جراحی، بیمار درد بسیار کمی حس می کند و می تواند به زودی فعالیت های روزمره خود را از سر گیرد.

  • لاپاراسکوپی

در این روش جراح برش کوچکی در شکم ایجاد می کند و از طریق آن سوراخ، ابزار کوچکی به درون بدن وارد می کند که به بستن رگ می پردازد.

  • آمبولی پرکوتانئوس

متخصص رادیولوژی یک لوله یا سوند را از گردن یا کشاله ی ران به درون بدن وارد می کند. وسایل جراحی از لوله عبور می کنند و جراح از فنر ها و مواد شیمیایی به منظور زخم کردن و در نهایت بستن رگ مورد نظر استفاده می کند. این نوع جراحی حداقل تهاجمی بوده و می تواند سرپایی انجام شود. دوره ی بهبود این نوع جراحی نیز بسیار کوتاه است.

مراقبت پیش و پس از عمل واریکوسل

پس از تصمیم گیری برای عمل و انجام آزمایشات روتین خون و بررسی اسپرم موهای ناحیه عمل شب قبل یا صبح عمل تراشیده می شوند. ازساعت ۱۲ شب قبل از عمل بیمار دیگر چیزی نمی خورد. عمل با بیهوشی عمومی یا بیحسی از کمر(نخاعی) بسته به شرایط بیمار و صلاحدید متخصص بیهوشی انجام می گردد.

مدت زمان عمل بستگی به فاکتورهای گوناگون دارد و متوسط ۳۰ تا ۴۰ دقیقه می باشد. بیمار همان روز یا فردا صبح مرخص میشود و به مدت حداقل ۷تا ۱۴ روز استراحت پزشکی خواهد داشت. بهتر است نزدیکی از روز هفتم به بعدانجام گردد.

پس از جراحی بیمار ممکن است به مدت ۳ تا ۶ هفته در کشاله ران احساس درد کند. همچنین کیسه ی بیضه و کشاله ران فرد ممکن است متورم و کبود شود که این حالت با گذشت ۳ تا ۴ هفته از بین خواهد رفت.

احتمالا بیمار می تواند پس از ۲ تا ۳ روز پس از جراحی لاپاراسکوپی سرکار خود برگردد که البته این نیز بستگی به شغل وی دارد. اگر شغل بیمار شامل فعالیت های شدید یا بلند کردن وسایل سنگین باشد، باید حداقل یک هفته از انجام آن خودداری کند. اگر جراحی باز انجام داده اید بازگشت به برنامه روزانه و کارتان ممکن است زمان بیشتری ببرد.

بهتر است تا ۲ هفته پس از جراحی از شورت های محافظ که در داروخانه ها موجود است، استفاده کنید.

پیشگیری از ابتلا به واریکوسل

پنج اصل اصلاح تغذیه همواره رعایت شود؛ پرهیز از مصرف غذاهای سودازا و اجتناب از پوشیدن لباس‌های تنگ، رفع یبوست ، اگر دارای واریکوسل خفیف هستید، برای پیشگیری از بدتر شدن وضعتان، نباید کارهای ایستادنی انجام دهید.

 

منابع:

دکتر محمد جباری

دکتر عنبرا

نوشته های مشابه

2 دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن