سلامت

پارکینسون چیست؛ آشنایی با علائم، علل و روش‌های درمان آن

پارکینسون چیست؛ آشنایی با علائم، علل و روش‌های درمان آن

پارکینسون بیماری است که سیستم حرکتی بدن را مختل می‌کند. این بیماری زمانی اتفاق می‌افتد که برخی سلول‌های خاص در مغز دچار مشکل می‌شوند. معمولا این سلول‌های عصبی مسئول تولید ماده‌ی شیمیایی مهمی به‌نام دوپامین هستند. دوپامین ماده‌ای است که با بخش کنترل‌کننده‌ی حرکات بدن در مغز مرتبط است. سیگنال‌هایی که دوپامین به مغز می‌فرستد به ماهیچه‌ها اجازه‌ی حرکت می‌دهند. هنگامی‌ که فرد به پارکینسون مبتلا می‌شود، این سلول‌های عصبی از کار می‌افتند و دوپامین به اندازه‌ی کافی ترشح نمی‌شود، در نتیجه فرد برای حرکت دچار مشکل می‌شود.

پارکینسون بیماری‌ای پیش‌رونده است و به مرور زمان بدتر می‌شود، اما معمولا روند این وخامت کُند است و بیش از چندین سال طول می‌کشد. بنابراین روند درمانی مناسب می‌تواند به داشتن زندگی عادی در فرد بیمار کمک کند.

تا به حال هیچ‌کس به علل معیوب شدن سلول‌هایی که باعث بروز این بیماری می‌شوند پی نبرده است، اما محققان همچنان در حال انجام مطالعات گسترده برای یافتن پاسخ این سؤال و اثبات علل احتمالی بیماری پارکینسون از جمله بالا رفتن سن و سموم موجود در محیط زیست هستند.

دلایل ابتلا به بیماری پارکینسون

عوامل مسبب بیماری پارکینسون کدام‌اند؟

حرکات بدن را قسمتی از مغز تنظیم می‌کند که عقده‌های قاعده‌ای (Basal Ganglia) نامیده می‌شوند. سلول‌های این بخش به وجود تعادل مناسبی از دو ماده نیاز دارند که هر دو در انتقال ایمپالس‌های عصبی نقش دارند: یکی دوپامین و دیگری استیل‌کولین. در بیماری پارکینسون، سلول‌های تولید‌شده‌ی دوپامین تخریب می‌شوند و تعادل بین این دو ناقل عصبی به‌هم می‌ریزد.

پژوهشگران بر این باورند گاهی عوامل ژنتیکی در بُروز این مشکل سلولی نقش دارند. در سال ۱۹۹۷، پژوهشگران مؤسسه‌ی ملی سلامت آمریکا متوجه وجود جهش‌هایی در ژن SNCA در خانواده‌هایی شدند که شیوع پارکینسون در آن‌ها فراوان بود. در سال ۲۰۰۴، پژوهشگران جهشی را در ژن LRRK2 پیدا کردند که موجب بُروز پارکینسون در چندین خانواده در آمریکا و اروپا شده بود. از آن زمان، ژن‌های دیگری نیز کشف شده‌اند که با پارکینسون مرتبط هستند. بااین‌حال ظاهرا ژنتیک، تنها علت حدود ۱۰درصد از بیماری پارکینسون محسوب می‌شود و علت بیشتر این بیماری کشف نشده است. پژوهشگران معتقدند آغاز این بیماری، حاصل اثر ترکیبی عوامل ژنتیکی و محیطی است. در نمونه‌های نادر، پارکینسون ممکن است حاصل عفونت ویروسی یا قرارگرفتن درمعرض موادسمی محیطی مانند آفت‌کش‌ها و مونواکسیدکربن یا فلز منگنز باشد.

بیماری پارکینسون شکلی از پارکینسونیسم است. پارکینسونیسم اصطلاح کلی‌تری است که برای اشاره به مجموعه‌ای از علائم استفاده می‌شود که معمولا با بیماری پارکینسون مرتبط هستند؛ ولی گاهی اوقات حاصل دیگر عوامل هستند. تشخیص تفاوت بین این موارد مهم است؛ زیرا برخی از این عوامل ممکن است درمان‌پذیر باشند. این درحالی است که برخی دیگر به درمان‌ها یا داروها پاسخی نمی‌دهند.

دیگر علت‌های پارکینسونیسم عبارت‌اند از:

  • واکنش منفی به داروهای تجویزی
  • مصرف داروهای غیرمجاز
  • مواجهه با سموم محیطی
  • سکته‌ی مغزی
  • اختلالات تیروئید و پاراتیروئید
  • واردآمدن ضربات مکرر به سر (مثلا در اثر تصادف‌های مکرر یا برخی ورزش‌ها)
  • وجود مایع اضافی در اطراف مغز (هیدروسفالی)
  • التهاب مغز (انسفالیت) در اثر عفونت

پارکینسونیسم همچنین ممکن است در افرادی دیده شود که به مشکلات عصبی دیگری نظیر آلزایمر، بیماری لویی‌بادی، بیماری کروتزفلد یاکوب، بیماری ویلسون و بیماری ھﺎﻧﺗﯾﻧﮕﺗون مبتلا هستند.

همان‌طور که گفته شد سطوح پایین دوپامین در مناطقی از مغز که کنترل حرکات بدن را به عهده دارند، باعث بروز پارکینسون می‌شود. سطح دوپامین زمانی پایین می‌آید که سلول‌های عصبی در مناطقی از مغز تجزیه می‌شوند، اما دلیل تجزیه‌ی این سلول‌ها هنوز به‌درستی مشخص نیست. اگرچه محققان در حال بررسی دلایل بروز پارکینسون و ارتباط آن با مسائل ژنتیکی، رادیکال‌های آزاد و سموم موجود در محیط زیست هستند اما هنوز دلیل واقعی این بیماری تشخیص داده نشده است.

به نظر می‌رسد وجود یک ژن غیرطبیعی در برخی افراد منجر به بروز پارکینسون می‌شود، اما تاکنون دلایل کافی برای آنکه بتوان این بیماری را کاملا ارثی دانست به‌دست نیامده است. معمولا درصد کمی از افراد پارکینسون را از پدر، مادر و افراد درجه‌ی یک فامیل خود به ارث می‌برند اما این بیماری در افرادی که در سنین پایین‌تر دچار آن می‌شوند معمولا جنبه‌ی ارثی دارد. از طرفی فرد ممکن است دچار علائمی شبیه به بیماری پارکینسون باشد اما در واقع مبتلا به پارکینسون نیست. در ادامه درباره‌ی علائم دقیق‌تر پارکینسون صحبت خواهیم کرد.

بعضی از دلایل احتمالی پارکینسون عبارتند از:

علت ِ پارکینسون در روده انسان است!

تاکنون نگاه اشتباهی نسبت به پارکینسون وجود داشته است. شواهد به دست آمده از مطالعه روی موش‌ها نشانگر این است که منشأ این بیماری می تواند در روده انسان باشد. اغلب بیماران مبتلا به پارکینسون تا یک دهه پیش از تشدید دیگر علائم، از یبوست شکایت دارند. پارکینسون را عموما با رعشه، خشکی و مشکل حرکتی می‌شناسیم که بر اثر قبض حیات نورون‌های مغزی حادث می‌شوند. درمان‌هایی هست که پیشرفت این مرض را کند می‌کنند، اما هیچ درمان کاملی پیدا نشده است.

اغلب بیماران مبتلا به پارکینسون تا یک دهه پیش از تشدید دیگر علائم، از یبوست شکایت دارند.

تاکنون تمام حیطه تحقیق درباره پارکینسون به مغز معطوف بوده، اما اکنون شواهدی یافت شده که بر احتمال وجود منشأ این بیماری در روده و سپس گسترش آن به مغز دلالت دارد. محققان اغلب گزارش داده‌اند مبتلایان طی ده سال منتهی به جلوه‌گری رعشه‌ها، از یبوست و دیگر بیماری‌های مزاجی رنج می‌برده‌اند. شواهد دیگری هست که نشان می دهد باکتری‌های روده مبتلایان به پارکینسون با بزرگسالان غیرمبتلا تفاوت دارد.

بررسی تازه‌ای روی موش‌ها نشان داده فیبرهای سمی شکل گرفته در اطراف سلول‌های عصبی مبتلایان پارکینسون قادرند در عرض چند هفته اعصاب مغزی را تحت الشعاع قرار بدهند. محقق ارشد این پروژه، سارکیس مازمانیان از موسسه فناوری کالیفرنیا(کلتِک) می‌گوید: «برای اولین بار موفق به کشف ارتباط بیولوژیکی میکروبیوم‌های روده و بیماری پارکینسون شده‌ام. به طور کلی، این تحقیق از احتمال نشات گرفتن بیماری‌های مسبب زوال عصبی از روده پرده برمی‌دارد، که این با تفکر سابق متمرکز بر مغز تضاد دارد.»

گروه محقق به بررسی گسترش فیبرهای سمی متشکل از ماده‌ای موسوم به آلفا ـ سینوسلاین به این نتیجه رسید. آلفا ـ سینوسلاین بسیار کوچک بوده و در سلول‌های عصبی سالم وجود دارد. اما گاهی به دلیلی نامعلوم، این مولکول‌های آلفا‌ـ سینوسلاین به هم چسبیده و تشکیل توده‌هایی می‌دهند، که در نهایت به همان فیبرهای آسیب‌زننده به اعصاب مغزی تبدیل می‌شوند. حدود یک دهه پیش، کم‌کم از مقالات محققان چنین برداشت شد که فیبرهای موجود در مغز بیماران پارکینسون در روده‌هایشان نیز یافت می‌شود. در تحقیقی که تازه صورت گرفته تیم کلتک موش‌هایی را مورد بررسی قرار دادند که با دستکاری ژنتیکی و وادارسازی بدنشان به بیش‌تولید آلفا‌ـ سینوسلاین، نسبت به بیماری پارکینسون آسیب‌پذیر شده بودند.

برخی از این موش‌ها در قفس عادی و غیر استریل و برخی دیگر در محیط استریل و عاری از میکروب پرورش یافتند. موش‌هایی که در قفس‌های عاری از میکروب پرورش یافتند، علائم نقصان حرکتی و فیبرهای سمی کمتری در مغزشان به نمایش گذاشتند، اما در آنهایی که در قفس غیر استریل پرورش یافتند، طبق انتظار، علائم پارکینسون نمایان شد.

با درمان از طریق آنتی‌بیوتیک، نشانه‌های موش‌های محیط غیر‌استریل تخفیف یافت؛ به این معنی که چیزی در میکروبیومشان در تشدید نشانه‌ها موثر است. در نهایت، تیم محقق، باکتری‌های بیماران انسانی پارکینسونی را به موش‌های عاری از جرم تزریق کردند. پس از این، دوره زوال ابتلای این موش‌ها بشدت تشدید شد. در حالی که باکتری‌های روده گرفته شده از انسان‌های سالم چنین تاثیری نداشت. تیموتی سمپسون از اعضای تیم می‌گوید: «اینجا بود که گفتیم یافتیم! موش‌ها از نظر ژنتیک عین هم بودند و تنها تفاوت در بود یا نبود باکتری روده بود. تقریبا مطمئن بودیم که باکتری‌های روده در تنظیم علائم پارکینسون، نقش اساسی و حتی حیاتی دارند.»

هنوز راه تا حصول نتیجه دراز است، اما اگر این برداشت‌ها باز هم تکرار شود، رویکرد درمانی جامعه پزشکی را دگرگون خواهد کرد. فرصت‌ها برای مقابله با این بیماری بسیار خواهد بود. البته گفتنی است هر نتیجه‌ای از موش‌ها بگیریم، قابل تعمیم به انسان نیست. ممکن است عوامل دیگری در بیماری انسان دخالت داشته باشد. برخی بررسی‌های دیگر، بودن در معرض برخی آفت‌کش‌ها را موثر می‌داند. گروه محقق قصد دارد با تحلیل میکروبیوم‌های به دست آمده از روده مبتلایان، به این پی ببرد که کدام میکروب‌ها در آسیب پذیر کردن بیماران بیشترین نقش را ایفا می‌کنند. در این صورت ممکن است دانشمندان بتوانند پیش از نمایان شدن علائم و آسیب رسیدن به مغز، بیماری را شناسایی کنند. جزئیات بیشتر این پژوهش در مجله ی Cell منتشر شده است.

چه کسانی در معرض «پارکینسون» هستند؟

این بیماری با چهار علامت اصلی مشخص می‌شود که به صورت ارتعاش دست و پا در حالت استراحت (لرزش بیمار همزمان با ارتعاش دست و پا در حالت استراحت)، آرام شدن و کندی حرکات، سختی حرکت و خشک شدن دست، پا و بدن و نداشتن تعادل بروز می‌کند.

به طور معمول علایم پارکینسون ابتدا در یک سمت بدن پدیدار می‌شوند و با گذشت زمان به سمت دیگر هم راه پیدا می‌کنند. علایم آن لرزش، سفت شدن عضلات و قوز است. اگر دو علامت یا بیشتر (در یک سمت بیشتر از سمت دیگر) در فردی دیده شود، تشخیص پارکینسون داده می‌شود.

دکتر داریوش نسبی، متخصص مغز و اعصاب، گفت: بیماری پارکینسون یک اختلال عصبی تدریجی است که در اثر کاهش سلول‌های مغزی تولیدکننده دوپامین‌ به وجود می‌آید. نبود این سلول‌ها منجر به از دست دادن کنترل ماهیچه‌های صاف و لرز‌ش‌های غیرقابل کنترل می‌شود.

وی یادآور شد: بسیاری از افراد به دلیل عدم آگاهی، علایم بیماری را مربوط به تغییرات افزایش سن می‌دانند. به عنوان مثال لرزش را به پیری، سفت شدن عضلات را به آرتروز، حالت قوز و خمیدگی را به پوکی استخوان ربط می‌دهند. نکته قابل توجه این است که به طور معمول علایم پارکینسون ابتدا در یک سمت بدن پدیدار می‌شوند و با گذشت زمان به سمت دیگر هم راه پیدا می‌کند. بنابراین اگر دو علامت یا بیشتر (در یک سمت بیشتر از سمت دیگر) در فردی دیده شود، تشخیص پارکینسون داده می‌شود؛ مگر اینکه علایم دیگری همزمان وجود داشته باشد که بیماری دیگری را مطرح کند. در هر حال برای تشخیص باید به پزشک مراجعه شود.

نسبی علایم شایع بیماری را لرزش، سفتی عضلات، غیرطبیعی بودن قامت (خمیده)، بی‌نظمی حرکات بدن، راه رفتن نامتناسب به حالتی که پاها به زمین کشیده می‌شوند که فاصله پاها نسبت به هم بیشتر از حالت طبیعی است، دانست و گفت: مشکل در سخن گفتن، تغییرات صدا (ضعیف و بم)، از بین رفتن حالت طبیعی چهره (ثابت شدن صورت یا خیرگی چشم)، اختلال در جویدن و بلع، آبریزش دهان، افسردگی، عصبی بودن، مشکلات در به خاطر سپردن یا به یادآوردن اطلاعات جدید از دیگر علایم بیماری است.

این متخصص مغز و اعصاب تاکید کرد: این بیماری با چهار علامت اصلی مشخص می‌شود که به صورت ارتعاش دست و پا در حالت استراحت (لرزش بیمار همزمان با ارتعاش دست و پا در حالت استراحت)، آرام شدن و کندی حرکات، سختی حرکت و خشک شدن دست، پا و بدن و نداشتن تعادل بروز می‌کند.

وی تصریح کرد: تشخیص بیماری به طور معمول مبتنی بر معاینه فیزیکی است، اما بررسی‌های طبی و اسکن مغز نیز برای اطمینان از عدم وجود بیماری‌های دیگر و رد سایر اختلالات انجام می‌شود.

نسبی افزود: غربالگری حس بویایی نیز می‌تواند به تشخیص زودهنگام بیماری پارکینسون قبل از ظهور علایم حرکتی این بیماری کمک کند. یک تحقیق جدید نشان می‌دهد مردانی که کمترین قدرت بویایی را داشتند 2.5 برابر کسانی که قویترین حس بویایی را داشتند به پارکینسون مبتلا شدند. بنابراین اختلال یا از دست دادن حس بویایی پیش نشانگر پارکینسون است و می‌تواند بیماری را از چندین سال قبل پیش بینی کند. این موضوع برای توقف یا کند کردن پیشرفت بیماری اهمیت زیادی دارد.

این متخصص مغز و اعصاب یادآور شد: این بیماری اغلب در سنین 50 تا 70 سالگی ایجاد می‌شود و میزان شیوع آن در مردان بیشتر از زنان است. با این حال ابتلای به این بیماری در سنین پایین‌تر نیز گزارش شده است. پارکینسون یک اختلال حرکتی است که بر اثر نابودی برخی سلول‌های مغزی بروز می‌کند. افراد مبتلا دچار لرزش می‌شوند، اما این بیماری غیرقابل علاج می‌تواند به فلج و در نهایت مرگ نیز منجر شود.

نسبی با اشاره به اینکه علت بیماری پارکینسون معلوم نیست، گفت: مطالعات اخیر نشان داده‌اند که عوامل ژنتیکی و محیطی از قبیل سابقه فامیلی مثبت، جنسیت مذکر، ضربه به سر، تماس با آلاینده‌ها (به ویژه حشره کش‌ها و آلودگی هوا)، آسیب مغزی، رژیم‌های غذایی حاوی مقادیر بالای چربی‌های اشباع نشده، کمبود اسیدفولیک، کمبود ویتامین ‌D و کمبود ویتامین B12، دیابت، استفاده از آب چاه یا مصرف ترکیبات آفت‌کش، استرس و شیوه نوین زندگی در بروز این بیماری موثرند.

وی با تاکید بر اینکه با حذف یا کاهش عوامل خطرساز در طول زندگی، تغییر سبک زندگی و تغذیه سالم می‌توان به پیشگیری از ابتلا به این بیماری کمک کرد، گفت: 50 تا 80 درصد موارد پارکینسون به دمانس (اختلال در مهارت‌های ذهنی و عملکردی، از دست دادن حافظه و سایر توانایی‌های شناختی) مبتلا می‌شوند، اما متاسفانه تاکنون درمانی برای این بیماری یافت نشده و درمان‌های موجود به منظور کاهش علایم، کنترل بیماری، جلوگیری از ناتوان شدن و از کار افتادگی بیمار مبتلا انجام می‌پذیرد.

نسبی در پایان گفت: از آنجا که خطر ابتلا به پارکینسون در افرادی که با سموم آفت‌کش در ارتباط هستند، بالاست، کشاورزان بیشتر در معرض ابتلا به پارکینسون هستند.

علائم بیماری پارکینسون

علائم بیماری پارکینسون در افراد مختلف متفاوت است و معمولا همگام با پیشرفت بیماری تغییر می‌کند. از طرفی ممکن است علائمی که فردی در مراحل اولیه‌ی بیماری دارد، شخص دیگری در پیشرفته‌ترین زمان بیماری هم نداشته باشد. این بیماری هم علائم حرکتی و هم علائم غیرحرکتی دارد. مهم‌ترین علائم پارکینسون موارد زیر هستند:

  • لرزش، که به معنی تکان خوردن یا لرزیدن دست و بازوهاست و در مواردی هم پاها را تحت تأثیر قرار می‌دهد
  • انقباض و سفتی عضلات
  • کندی حرکت
  • عدم تعادل یا وجود مشکل در راه رفتن

بیماری پارکینسون معمولا با بروز مشکل در عضلات بدن شروع می‌شود و تا مشکلات در بلع و یبوست پیش می‌رود. در مراحل بعدی این بیماری، فرد مبتلا ممکن است دچار لکنت یا ناتوانی در بیان کلمات شود. برخی از افراد مبتلا هم ممکن است به دمانس (زوال عقل) دچار شوند. عموما اولین علائم این بیماری بین سنین ۵۰ تا ۶۰ سال و گاهی اوقات زودتر بروز می‌کند.

لرزش

لرزش دست اولین و شایع‌ترین نشانه این بیماری است که فرد و خانواده‌ی او را متوجه بروز مشکل می‌کند، گرچه همه‌ی افراد مبتلا آن را تجربه نمی‌کنند. نکته‌ مهم‌تر این است که هرکس دچار لرزش بشود، به معنای آن نیست که مبتلا به پارکینسون است. در این بیماری معمولا فقط یک دست یا پا، یا فقط یک طرف بدن دچار لرزش می‌شود. این لرزش معمولا زمانی که فرد بیدار است شدت می‌گیرد و در هنگام خواب علائم بیماری خفیف‌تر است. لرزش ممکن است چانه، لب‌ها و زبان فرد بیمار را هم درگیر کند.

با پیشرفت بیماری، امکان سرایت لرزش به هر دو سمت بدن وجود دارد، اما در بیشتر موارد به یک طرف بدن محدود می‌شود. در حالی که فشارهای عاطفی و جسمی لرزش را تشدید می‌کند، خواب، استراحت و آرامش کامل، تحرک و فعالیت معمولا باعث کاهش یا توقف لرزش می‌شود. گرچه لرزش از شایع‌ترین علائم پارکینسون است اما دلیل هر لرزشی بیماری پارکینسون نیست. برخلاف لرزش ناشی از پارکینسون که با حرکت بهتر می‌شود، لرزش‌های ناشی از عوامل دیگر با تحرک بدتر می‌شوند. شایع‌ترین لرزشی که به بیماری پارکینسون مربوط نمی‌شود، لرزش ضروری است. این بیماری قابل درمان است ولی اغلب با پارکینسون اشتباه گرفته می‌شود.

سفت شدن و درد عضلات: یکی از رایج‌ترین نشانه‌های اولیه‌ی این بیماری است که معمولا با کاهش چرخش بازو‌ در یک سمت بدن هنگام راه‌ رفتن بروز می‌کند و دلیل آن انقباض عضلات است. سفتی عضلات ممکن است در عضلات پا، صورت، گردن یا دیگر قسمت‌های بدن اتفاق بیفتد و باعث احساس خستگی و درد شود.

کندی حرکت: حرکت فرد مخصوصا زمانی‌ که آهسته و از حالت استراحت شروع شود، به‌کندی صورت می‌گیرد. مثلا ممکن است فرد مبتلا به این بیماری به‌سختی از روی صندلی یا تخت‌خواب خود بلند شود.

ضعف عضلات صورت و گلو: ممکن است فرد برای صحبت کردن و غذا خوردن دچار مشکل شود. همچنین به دلیل ضعف عضلات گلو، گاهی فرد دچار خفگی، سرفه و عدم کنترل آب دهان می‌شود (اطلاعات بیشتر درباره راه‌ها درمان سرفه). حرف زدن با وقفه و یکنواختی همراه می‌شود. ضعف عضلات صورت باعث می‌شود بیمار نتواند عکس‌العمل‌های مناسب را با چهره‌اش منتقل کند؛ به این سردی و بی‌روح بودن صورت اصطلاحا ماسک پارکینسون می‌گویند.

عدم تعادل و بروز مشکل در راه‌ رفتن: فرد مبتلا به این بیماری معمولا هنگام راه‌ رفتن گام‌های کوچک و نزدیک به هم برمی‌دارد و قوز کرده راه می‌رود و سخت می‌تواند بدنش را به اطراف بچرخاند. فرد مبتلا به پارکینسون بیشتر اوقات تعادل حرکتی ندارد، اما معمولا این مشکل تا مدت‌ها بعد از شروع بیماری اتفاق نمی‌افتد.

در جا خشک شدن: فرد به‌طور ناگهانی و به‌مدت خیلی کوتاه نمی‌تواند حرکت کند و در همان حالت باقی می‌ماند و اصطلاحا در جا خشکش می‌زند. معمولا این علامت هنگام راه رفتن خود را نشان می‌دهد.

بسیاری از افراد علائم بیماری پارکینسون را تنها در یک سمت بدن تجربه می‌کنند و این علائم هرگز به سمت دیگر سرایت نمی‌کند.

مراحل پیشرفت پارکینسون چگونه است؟

اگر فردی مبتلا به بیماری پارکینسون باشد، باید درباره‌ی نحوه‌ی پیشرفت بیماری خود آگاه باشد. او باید بداند به چه علائمی ممکن است مبتلا باشد و اینکه چه زمانی آن علائم آغاز می‌شوند و چگونه روی زندگی او تأثیر می‌گذارند. بااین‌حال، بیماری پارکینسون در خط مستقیمی حرکت نمی‌کند و مشخص‌کردن اینکه دقیقا به چه شکلی پیشرفت می‌کند، آسان نیست.

پارکینسون با دو دسته‌ی اصلی علائم همراه است: ۱. علائمی که روی توانایی‌های حرکتی فرد تأثیر می‌گذارند و به بُروز مشکلات حرکتی نظیر لرزش و سفت شدن عضلات منجر می‌شوند؛ ۲. علائم غیرحرکتی نظیر درد و از‌دست‌دادن حس بویایی و زوال عقل هستند. فرد مبتلا ممکن است به تمام این علائم دچار نشود و نمی‌توان پیش‌بینی کرد این علائم چقدر شدید خواهند بود یا اینکه سرعت وخامت آن‌ها چگونه است. فردی ممکن است دچار لرزش کمی باشد؛ ولی زوال عقل شدیدی را تجربه کند. فردی دیگر ممکن است به لرزش دچار باشد؛ ولی مشکلی در تفکر و حافظه نداشته باشد. فردی نیز ممکن است به انواع علائم شدید مبتلا باشد. علاوه‌براین، داروهایی که برای درمان پارکینسون استفاده می‌شوند، روی برخی افراد بهتر از دیگران نتیجه می‌دهند و این موضوع نیز مشکلی دیگر به این بیماری سخت پیش‌بینی‌پذیر می‌افزاید.

پارکینسون از الگوی گسترده‌ای پیروی می‌کند. سرعت پیشرفت بیماری در افراد مختلف متفاوت است. علائم معمولا با گذشت زمان بدتر و علائم جدیدی در میانه‌ی راه ظاهر می‌شوند. پارکینسون همیشه روی طول عمر فرد بیمار تأثیر نمی‌گذارد؛ اما می‌تواند موجب تغییر درخورتوجهی در کیفیت زندگی شود. بعد از حدود دَه سال، بیشتر افراد مبتلا حداقل با یک مشکل اصلی مانند زوال عقل یا ناتوانی جسمی درگیر خواهند بود.

مراحل بُروز علائم حرکتی

ممکن است بتوان این وضعیت را به مراحل خفیف و متوسط و پیشرفته تقسیم کرد؛ اما هر مرحله می‌تواند مناطق خاکستری وسیعی داشته باشد. یک لرزش در بازوی سمت راست ممکن است خفیف به‌نظر برسد، اما اگر فردی راست‌دست بوده و این وضعیت جدی باشد، می‌تواند روی کیفیت زندگی او تأثیرگذار باشد.

مرحله‌ی خفیف: علائم ممکن است آزاردهنده باشند؛ ولی معمولا مانع انجام اکثر فعالیت‌های فرد نمی‌شوند. داروها هم در کنترل این علائم مفید هستند. بیمار ممکن است دچار وضعیت‌های زیر شود:

  • نداشتن حرکت آزادانه‌ی بازوها در هنگام راه‌رفتن
  • ناتوانی در بُروز حالات چهره
  • احساس سنگینی در پاها
  • ایجاد اندکی خمیدگی در قامت
  • ریزشدن دست‌خط
  • سخت‌شدن بازوها یا پاها
  • بُروز علائمی در یک طرف بدن (مثلا لرزش در یکی از بازوها)

تغییر دست خط و ریز و نامنظم‌شدن آن از علائم پارکینسون است

مرحله‌ی متوسط: اغلب در سه تا هفت سال، تغییرات بیشتری در بیمار مشاهده خواهد شد. در اوایل، بیمار ممکن است در انجام کاری نظیر بستن دگمه‌ی پیراهنش دچار مشکل بوده باشد. در این مرحله، او اصلا نمی‌تواند این کار را انجام دهد. همچنین، بیمار ممکن است متوجه شود در فواصل مصرف داروها تأثیر آن‌ها ازبین می‌رود. مشکلات زیر ممکن است در بیمار ظاهر شود:

  • تغییر در تکلم و آرام‌شدن صدا
  • خشک‌شدن بدن در هنگام آغاز حرکت یا تغییرجهت (گویی پاها به زمین چسبیده‌اند)
  • مشکلات بلع
  • افزایش احتمال افتادن
  • مشکلات تعادل و هماهنگی
  • کندشدن حرکات
  • قدم‌های کوچک و لرزان

مرحله‌ی پیشرفته: برخی از افراد هیچ‌گاه به این مرحله نمی‌رسند. این حالت زمانی است که داروها دیگر اثری ندارند و ناتوانی‌های جدی پیش می‌آید. در این وضعیت، بیمار ممکن است دچار مشکلات زیر شود:

  • محدودشدن به تختخواب یا ویلچر
  • ناتوانی در مستقل زندگی‌کردن
  • بُروز مشکلات جدی در وضعیت قرارگیری اندام‌های بدن (مثلا خمیدگی شدید)
  • نیاز به کمک برای انجام وظایف روزانه

علائم غیرحرکتی

تقریبا هر فرد مبتلا به پارکینسون دچار حداقل یکی از این نشانه‌ها می‌شود. در حالت شدید، این احتمال وجود دارد که علائم زیر موجب ناتوانی فرد شوند. این علائم ممکن است در هر زمانی بُروز کنند؛ اما از روندی کلی تبعیت می‌کنند. فرد بیمار ممکن است این مشکلات را سال‌ها پیش‌تر از بُروز هر علامت حرکتی کلاسیک مانند لرزش داشته باشد:

  • یبوست
  • افسردگی
  • ازدست‌دادن حس بویایی
  • کم‌شدن فشارخون در هنگام ایستادن
  • درد
  • مشکلات خواب

البته، این علائم ممکن است علائم بیماری‌های دیگر هم باشند و حتی اگر فردی به این علائم دچار باشد، به این مفهوم نیست که دچار پارکینسون شده است. دانشمندان هنوز درحال‌مطالعه برای درک این ارتباط هستند. فرد همچنین ممکن است دچار مشکلاتی در تفکر و برنامه‌ریزی مانند فراموش‌کاری یا کاهش مدت زمان توجه و دشواری در سازمان‌دهی شود. خارج‌شدن بزاق از دهان و نیاز ضروری‌تر به دفع ادرار نیز از دیگر مشکلات رایج در این بیماری هستند.

چه مشکلاتی ممکن است بعدا خود را نشان دهند؟

زوال عقل و روان‌پریشی دو مشکل روانی جدی هستند که معمولا بُروز آن‌ها به زمان نیاز دارد. روان‌پریشی وضعیتی جدی است که در آن فرد چیزهایی می‌بیند یا می‌شنود که در آنجا نیست و به چیزهایی اعتقاد دارد که در دنیای واقعی وجود ندارند. زوال عقل به‌معنای این است که فرد دیگر نمی‌تواند فکر کند و به‌خاطر بیاورد و پاسخ دهد. با افزایش سن فرد مبتلا به پارکینسون، احتمال درگیری او با این بیماری‌ها بیشتر می‌شود.

چه عواملی خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهد

عوامل پرخطر در ابتلا به یک بیماری، هر چیزی است که شانس ابتلا به بیماری را افزایش دهد. متأسفانه عوامل خطر در بیماری پارکینسون به‌سختی قابل شناسایی است، زیرا علل این بیماری ناشناخته است.

کهولت سن

افزایش سن، ریسک ابتلا به نوع معمول بیماری پارکینسون (نه پارکینسون زودرس) را افزایش می‌دهد. زیرا در اکثر موارد این بیماری بعد از ۵۰ سالگی بروز می‌کند. در موارد نادر ممکن است فرد در سنین بین ۳۰ تا ۵۰ سال هم به پارکینسون مبتلا شود.

سوابق خانودگی

در تعداد کمی از افراد ممکن است ابتلا به پارکینسون جنبه‌ی وراثتی داشته باشد و فردی که یکی از افراد درجه‌ی یک خانواده‌اش مبتلا به این بیماری است ممکن است به پارکینسون مبتلا شود؛ اما در نهایت به نظر نمی‌رسد سابقه‌ی خانوادگی در نوع عادی پارکینسون خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهد. عامل وراثت خطر ابتلا به پارکینسون زودرس را افزایش می‌دهد.

سموم موجود در محیط زیست

برخی تحقیقات نشان می‌دهد قرارگرفتن طولانی‌مدت در معرض بعضی عوامل خطرزای محیطی مانند آفت‌کش‌ها، مواد شیمیایی، آب آلوده یا آب چاه ممکن است خطر ابتلا به بیماری پارکینسون را افزایش دهد.

پیشگیری از پارکینسون

هیچ راه شناخته‌شده‌ای برای جلوگیری از بیماری پارکینسون وجود ندارد.

تحقیقات نشان می‌دهد افرادی که بیشتر میوه و سبزی‌جات می‌خورند؛ غذاهای سرشار از فیبر، ماهی و روغن‌های حاوی امگا ۳ مصرف می‌کنند و در مقابل گوشت قرمز و فرآورده‌های لبنی کمتری می‌خورند ممکن است در برابر بیماری پارکینسون مقاوم‌تر باشند.

زمانی‌ که فرد با بروز مشکل به پزشک مراجعه می‌کند، مانند هر بیماری دیگری پزشک شرح‌حال بیمار را می‌گیرد و درباره‌ی سابقه‌ی بیماری از او سؤال می‌کند و در صورتی که به بیماری پارکینسون مشکوک شود تست‌های عصبی خاصی را انجام می‌دهد. این تست‌ها مشخص می‌کنند که آیا اعصاب بیمار به خوبی کار می‌کند یا نه. پزشک حرکت فرد، قدرت عضلانی، رفلکس‌های بیمار و قدرت دید او را بررسی می‌کند و از خلق‌وخوی او می‌پرسد تا به تشخیص مناسب برسد.

در برخی موارد ممکن است پزشک دارویی را تجویز کند تا با توجه به نحوه پاسخ بدن به داروی موردنظر مطمئن شود که بیمار به پارکینسون مبتلاست. در حقیقت هیچ تست یا آزمایش خونی برای تشخیص پارکینسون وجود ندارد، اما روشی مثل MRI می‌تواند به تشخیص بیماری، وجود تومور مغزی یا نشانه‌های سکته‌ی مغزی و تفکیک آن از پارکینسون کمک کند.

چه مواد مغذی در بیماری پارکینسون موثر هستند؟

  • ویتامین‌ها

ویتامینC : یک آنتی اکسیدان است که احتمالا پیشرفت بیماری را کند کرده و نیاز به دارو درمانی را به تعویق می‌اندازد.

در یک مطالعه در سال ۱۹۷۹ با تجویز توام ۳۰۰۰ میلی‌گرم ویتامین C و ۳۲۰۰ واحد بین‌المللی ویتامین E در روز، برای بیمارانی که در مراحل اولیه بیماری بودند، پیشرفت بیماری تا بیش از سه سال کندتر شد.

ویتامین E : این آنتی‌اکسیدان به عنوان از بین برنده رادیکال آزاد، سلول‌های مغز را از آسیب‌ حفظ می‌کند.

مصرف مقادیر زیاد ویتامین C و E برای این بیماری پیشنهاد می‌شود. این مقادیر به‌طور معمول از طریق مواد غذایی تامین نشده و باید مکمل یاری صورت گیرد.

ویتامین‌های گروه B : نقش بسیار مهمی در عملکرد مغز و فعالیت آنزیم‌ها دارند.

ویتامین B5 : در انتقال سریع پیام از یک سلول عصبی به سلول دیگر دخالت دارد.

ویتامین B3 : گردش خون را در مغز بهبود می‌بخشد، ولی در صورت ابتلا به اختلالات کبدی ، نقرس و یا فشار خون بالا نباید از این ویتامین استفاده کرد.

ویتامین B6 : تولید دوپامین در مغز بستگی به وجود این ویتامین دارد، اما در صورت مصرف لوودوپا نباید این مکمل را مصرف کرد.

  • مواد معدنی
  • سلنیوم:یک آنتی اکسیدان قوی است.
  • کلسیم:همراه با منیزیم عمل می‌کند و برای انتقال تحریک عصبی مورد نیاز است.
  • اسیدهای آمینه

 L تیروزین: برای تنظیم و بهبود حالات و رفتار فرد مفید است.

 L فنیل آلانین: علائم را کاهش داده و در بهبود افسردگی موثر می‌باشد.
در افراد باردار و یا شیرده در موارد اضطراب بی‌مورد، دیابت، فشارخون بالا و یا فنیل کتونوری نباید مصرف شود.

 L گلوتامیک اسید: برای انتقال تحریک عصبی مفید می‌باشد.

  : Ginkgo Biloba این عصاره از برگ‌های خشک درخت جینگو به دست می‌آید که بومی ایران نیز هست. اثرات بسیار مفیدی از این گیاه دیده شده، از جمله بهبود گردش خون و اکسیژن برای بهتر شدن عملکرد مغز، کاهش کرامپ‌پا، لرزش، رعشه و افزایش احساس بهبودی.

توصیه‌های تغذیه‌ای در بیماری پارکینسون

تاکید بر مصرف منابع خام مواد غذایی در رژیم غذایی: مطمئن شوید که سه چهارم دریافت غذایی شما از مواد غذایی خام مانند دانه‌ها و مغزها است.

تاکید بر مصرف مواد غذایی حاوی فنیل آلانین: از آنجا که اسید آمینه- L فنیل آلانین ممکن است به کاهش علائم بیماری پارکینسون کمک کند، مواد غذایی مانند بادام، مغزها، ماهی، گردو، کدوتنبل، کنجد، لوبیا، نخود و عدس را در رژیم غذایی خود بگنجانید.

پروتئین رژیم غذایی باید محدود شود:

مقدار پروتئین رژیم غذایی باید به هفت گرم در روز کاهش یابد به جای مصرف گوشت و ماکیان

سایر منابع پروتئین مثل: جو، سویا، ماست، لوبیاها و عدس استفاده شود. در بیمارانی که لوودوپا مصرف می‌کنند، پروتئین باید بعدازظهر مصرف شود زیرا اسیدهای آمینه‌ در این مواد غذایی ممکن است از رسیدن لوودوپا به مغز جلوگیری کنند.

در صورت مصرف لوودوپا باید دریافت ویتامین B6 کنترل شود: ویتامین B6 ممکن است با اثرات این دارو تداخل پیدا کند.

بنابراین در صورت استفاده از این دارو باید میزان دریافت مواد غذایی حاوی ویتامین B6 مانند: موز، ماهی، گوشت، جگر، جودوسر، بادام‌زمینی، سیب‌زمینی و غلات کامل کنترل شود.

تاکید بر مصرف کربوهیدرات:

میزان دریافت کربوهیدرات به پروتیین ۷ گرم به یک گرم است. از مصرف باقلا خودداری شود. باقلا حاوی دوپامین است و خوردن بیش از یک دوم لیوان آن به همراه دوز روزانه لوودوپا می‌تواند سبب بروز علائم ناشی از مصرف زیاد دوپامین گردد. باقلا به‌طور عمده در رژیم غذایی مدیترانه‌ای مصرف می‌شود.

تغییر سبک زندگی

ورزش: فعالیت جسمانی و داشتن تمریناتِ متوسط روزانه می‌تواند به عملکرد طبیعی عضلات کمک کند. تمرینات انتخابی مثل قدم زدن ، آهسته دویدن، شنا و حرکات کششی سبب حرکت عضلات و پمپ قلب می‌شود.

سموم: آفت کش‌ها، پاک‌کننده‌ها و سایر ترکیبات شیمیایی که به‌طور معمول در محیط زندگی استفاده می‌شوند، با بیماری پارکینسون ارتباط دارند.

اگر چه ممکن است قرار گرفتن در معرض چنین موادی مکرر نباشد، ولی حتی مقادیر کم آنها هم می‌تواند مشکلاتی را در بچه‌ها، کهنسالان و افراد بیمار ایجاد کنند.

درمان‌های موجود برای بیماری پارکینسون کدام‌اند؟

برای فرد مبتلا به پارکینسون گزینه‌های درمانی مختلفی موجود است. البته، درمان کاملی وجود ندارد؛ ولی داروها و گاهی جراحی می‌تواند مؤثر باشد. برخی داروها می‌توانند برای سال‌ها علائم بیماری را مهار کنند. برخی از داروهای مصرفی برای درمان بیماری پارکینسون عبارت‌اند از:

۱. لوودوپا (Levodopa): این دارو که به آن ال-دوپا هم گفته می‌شود، دارویی است که در بیشتر مواقع برای درمان علائم پارکینسون تجویز می‌شود. وقتی فردی به پارکینسون مبتلا شده باشد، مغز او به‌تدریج تولید دوپامین را متوقف می‌کند. این دارو می‌تواند موجب بهبود علائم شود؛ زیرا سبب می‌شود بدن میزان دوپامین بیشتری تولید کند. برای کنترل علائم حالت تهوع و دیگر عوارض جانبی ناشی از مصرف لوودوپا، معمولا دارویی دیگر به‌نام کاربیدوپا(carbidopa) نیز تجویز می‌شود. به داروی ترکیبی ساخته‌شده از این دو دارو، سینمت (Sinemet) گفته می‌شود.

به‌ندرت برخی افراد نمی‌توانند کاربیدوپا را تحمل کنند و لازم است از لوودوپا به‌تنهایی استفاده کنند. در چنین وضعیتی، بیمار باید دقت کند این دارو را همزمان با غذاها یا ویتامین‌هایی مصرف نکند که حاوی ویتامین B6 هستند؛ چراکه این ویتامین روی عملکرد دارو در بدن تأثیر می‌گذارد. اکثر پزشکان تلاش می‌کنند مصرف لوودوپا را در بیماران تا حد ممکن به‌تعویق بیندازند؛ زیرا این دارو پس از مدتی دیگر روی بیمار اثری نخواهد داشت. گاهی اوقات پس از اینکه بیمار برای سال‌ها از این دارو مصرف کرد، اثرات دارو ازبین می‌رود و فرد ممکن است دچار مشکلات حرکتی به‌نام نوسانات حرکتی (Motor Fluctuations) شود. این مشکلات ممکن است به‌تدریج یا ناگهانی پیش بیایند.

۲. سافینامید (Safinamide): داروی دیگری است که برای افراد مصرف‌کننده‌ی لوودوپا و کاربیدوپا تجویز می‌شود که در آن‌ها آثاری از علائمی بُروز کرده که قبلا در کنترل بوده است. مطالعات نشان می‌دهند اضافه‌کردن این دارو موجب می‌شود مدت زمان کاهش علائم یا ازبین‌رفتن علائم در بیماران طولانی‌تر شود. شایع‌ترین عوارض جانبی این دارو حالت تهوع و افتادن و حرکات غیرکنترل‌شده و غیرارادی است.

۳. آگونیست‌های دوپامین: این گروه داروهایی هستند که عمل دوپامین در مغز را تقلید می‌کنند. برخی نمونه‌ها در این زمینه عبارت‌اند از: پرامیپکسول و روتیگوتین و روپینیرول. فرد بیمار برای درمان علائم بیماری پارکینسون می‌تواند این داروها را به‌تنهایی و به‌همراه ال-دوپا مصرف کند.

۴. مهارکننده‌های COMT: داروهای این گروه، مانند تولکاپون و انتاکاپن به‌همراه لووپودا تجویز می‌شوند. این داروها موجب طولانی‌شدن زمان بهبود علائم می‌شوند. طرز کار این داروها بلوکه‌کردن عمل آنزیمی است که موجب تجزیه‌ی لووپودا می‌شود. البته، تولکاپون را به‌ندرت پزشکان تجویز می‌کنند؛ زیرا دارویی است که می‌تواند موجب آسیب کبدی شود.

استالوو نیز قرصی است که از ترکیب کاربیدوپا/لوودوپا با انتاکاپن ساخته شده است. درحالی‌که کاربیدوپا موجب کاهش اثرات جانبی لوودوپا می‌شود، انتاکاپن موجب طولانی‌شدن زمان فعال‌ماندن لوودوپا در مغز می‌شود.

۵. مهارکننده‌های آنزیم مونوآمین‌اکسیداز B :این داروها نیز عمل آنزیمی را متوقف می‌کنند که موجب تجزیه دوپامین می‌شود. از این دارو به‌تنهایی در مراحل اولیه‌ی پارکینسون یا به‌همراه دیگر داروها در مراحل پیشرفته‌ی بیماری استفاده می‌شود. داروهای گروه مهارکننده‌های آنزیم مونوآمین‌اکسیداز B شامل سلژیلین و رازاژیلین هستند. این داروها معمولا به‌تنهایی استفاده می‌شوند؛ زیرا اگر با دیگر داروها مصرف شوند، عوارض جانبی در فرد بُروز می‌کند.

دیگر داروهایی که ممکن است برای پارکینسون تجویز شوند، عبارت‌اند از: آپومرفین، بنزتروپین، آمانتادین و داروهای آنتی‌کولینرژیک. همه‌ی این داروها می‌توانند در کنترل علائم کمک کنند. برخی به آزادشدن دوپامین از سلول‌های عصبی کمک و برخی دیگر فعالیت استیل‌کولین را محدود می‌کنند. استیل‌کولین پیام‌رسانی شیمیایی در مغز است که می‌تواند موجب کاهش مقدار دوپامین شود.

داروهای آنتی‌کولینرژیک را اغلب افراد جوان‌تر مصرف می‌کنند؛ افرادی که شدیدترین علائم آن‌ها رعشه است. اگر فرد بیمار در هنگام مسن‌ترشدن از این دارو استفاده کند، عوارض جانبی زیر ممکن است در او تظاهر پیدا کند:

  • سرگیجه
  • خشکی دهان
  • تاری دید
  • گیجی
  • حالت تهوع
  • مشکلات دفع مدفوع

دارویی به‌نام لوپارکین (Loparkin) برای درمان علائم بیماری پارکینسون در ایران تولید می‌شود. البته، فرمولاسیون آن مربوط‌به شرکتی سوئیسی است.

دیگر روش‌های درمانی بیماری پارکینسون

عمل جراحی یکی از روش‌های درمان بیماری پارکینسون محسوب می‌شود. به‌طور کلی، جراحی فقط زمانی به‌عنوان درمان بیماری پارکینسون مطرح می‌شود که داروها نتوانند علائم را بهبود بخشند. سه روش جراحی برای درمان پارکینسون وجود دارد. این روش‌ها عبارت‌اند از:

  • پالیدوتومی (Pallidotomy)
  • تالاموتومی (Thalamotomy)
  • تحریک عمقی مغز (Deep Brain Stimulation)

پالیدوتومی:

 پزشکان معتقدند پارکینسون زمانی اتفاق می‌افتد که بخشی از مغز به‌نام گوی رنگ‌پریده (Globus Pallidus) به‌شدت کار می‌کند. عمل این قسمت مانند عملکرد ترمز است و موجب سختی حرکات بدن می‌شود. در عمل جراحی به روش پالیدوتومی، بخش گوی رنگ‌پریده در مغز تخریب می‌شود. این روش درمانی از سختی حرکات می‌کاهد، موجب تعادل بهتر می‌شود و حرکت‌کردن را برای فرد بیمار راحت‌تر می‌کند. پالیدوتومی موجب عملکرد بهتر داروها در افرادی می‌شود که در مراحل پیشرفته‌ی بیماری هستند.

تالاموتومی:

 نتایج پژوهش‌ها نشان می‌دهد رعشه‌ها حاصل وجود مشکلاتی در تالاموس هستند. در این روش جراحی، بخشی از تالاموس تخریب می‌شود تا از رسیدن لرزش‌ها به عضلات جلوگیری شود. این روش فقط برای کنترل علائم استفاده می‌شود و معمولا به‌عنوان روشی درمانی برای بیماری پارکینسون توصیه نمی‌شود.

جراحی‌های تالاموتومی و پالیدوتومی انجام می‌شوند؛ اما به‌علت خطر عوارض جانبی چندان معمول نیستند.

تحریک عمقی مغز:

برخی از بیماران مبتلا به پارکینسون با روشی به‌نام تحریک عمقی مغز (DBS) جراحی می‌شوند. در این روش، پزشکان بسته به نوع علائمی که باید بهبود پیدا کند، الکترودی را در عمق نقطه‌ی خاصی از مغز بیمار قرار می‌دهند. این روش در بسیاری از افراد موجب بهبودی زیادی می‌شود. درواقع، روش DBS درمانی برای علائم بیماری پارکینسون است؛ علائمی نظیر لرزش و سفتی و مشکلات راه‌رفتن. از این روش برای درمان عوارض جانبی داروهای پارکینسون نیز استفاده می‌شود. بااین‌حال، این روش موجب درمان کامل بیماری نمی‌شود یا از پیشروی آن ممانعت نمی‌کند. روش تحریک عمقی مغز درصورتی‌ روش درمانی مناسبی است که فرد به این بیماری حداقل برای پنج سال مبتلا شده باشد و دیگر با مصرف داروها به اندازه کافی بهبود پیدا نکند. برای برخی از افراد روش DBS موجب تغییر زندگی می‌شود و برای برخی دیگر نتایج رضایت‌بخشی ندارد.

عمل تحریک عمقی مغز به چه صورتی است؟

دستگاه کوچکی که در زیر پوست قفسه‌ی سینه‌ی بیمار گذاشته می‌شود، پالس‌های الکتریکی را به مغز می‌فرستد. این پالس‌ها موجب بلوکه‌شدن سیگنال‌هایی عصبی می‌شود که مسبب بُروز علائم پارکینسون هستند. هر سیستم DBS چهار بخش دارد:

  • الکترودی نازک که در قسمتی از مغز قرار داده می‌شود که عامل بُروز علائم است (برای بیشتر بیماران در هر طرف مغز یک الکترود کاشته می‌شود)
  • دستگاهی تحریک‌کننده یا تولیدکننده‌ی پالس (ضربان‌ساز مغزی) که پیام‌های الکتریکی کوچکی به الکترود می‌فرستد.
  • سیمی که الکترود را به تولید‌کننده‌ی پالس متصل می‌کند (به‌صورت زیر پوستی رد می‌شود)
  • کنترل ازراه‌دوری برای کنترل سیستم

پس‌ازاینکه این سیستم راه‌اندازی شد، کارشناس DBS آن را روی بهترین وضعیت بهبودی بیمار تنظیم خواهد کرد. خود فرد نیز می‌تواند سیستم را کنترل کند.

مراحل جراحی DBS

این عمل شامل دو مرحله است: ۱. قراردادن الکترود در مغز بیمار؛ ۲. قراردادن دستگاه ضربان‌ساز در زیر پوست ناحیه‌ی قفسه‌ی سینه‌ی بیمار. گاهی این هر دو کار یک زمان انجام می‌شوند؛ اما اغلب اول عمل مربوط‌به مغز انجام و چند هفته بعد، دستگاه ضربان‌ساز در محل خود قرار داده می‌شود.

بعد از جراحی چه می‌شود؟

فرد بیمار لازم است پس از عمل جراحی داروهای معمولش را مصرف کند. تازمانی‌که تورم مغز بیمار فروکش نکند، نمی‌توان دستگاه را برنامه‌ریزی کرد. این امر حدود دو تا چهار هفته زمان می‌برد تا وقتی دستگاه ضربان‌ساز به فرد داده شود. یافتن نقطه‌ی تنظیم دستگاه چندین ماه زمان می‌برد؛ ولی یک‌بار که نقطه‌ی تنظیم آن مشخص شد، علائم بیمار می‌تواند بهتر می‌شود و او نیاز به مصرف داروی کمتری خواهد داشت.

عوارض جانبی DBS

روش تحریک عمقی مغز می‌تواند به بُروز مشکلات جدی منجر شود. برخی از مشکلات طی چند روز یا چند هفته ازبین می‌روند؛ در حالیکه برخی علائم می‌مانند. برای مثال فرد بیمار ممکن است دچار عوارض زیر شود:

  • علائم مشابه با علائم سکته مثل گیجی و ابهام در گفتار
  • تغییراتی در خلق‌و‌خو و حافظه و تفکر
  • تشنج
  • مشکلات حرکتی
  • سردرد و سرگیجه و احساس سوزن سوزن شدن

فرد ممکن است دچار مشکلاتی در نصب دستگاه DBS شود؛ مانند شُل‌بودن سیم یا قرارگرفتن الکترود در جای اشتباه. شایان ذکر است در برخی از مراکز ایران نیز این جراحی انجام می‌شود. هزینه‌ی انجام این جراحی بسیار گران است.

کنارآمدن با بیماری پارکینسون

وقتی فرد دچار بیماری‌هایی مانند برونشیت یا آنفلوآنزا می‌شود، می‌داند طی یک هفته وضعیتش بهتر می‌شود و به‌حالت طبیعی برمی‌گردد؛ اما در بیماری پارکینسون وضعیت متفاوت است. این بیماری ازبین نمی‌رود و می‌تواند از راه‌های مختلفی موجب تغییر زندگی فرد بیمار شود. بااین‌حال، راهکارهایی وجود دارد که به فرد بیمار کمک می‌کند با این بیماری مزمن بتواند کناربیاید.

مهم‌ترین راهکار این است که فرد بیمار درست از همان لحظه‌ی آغاز بیماری به‌دنبال دریافت کمک باشد. کسب آگاهی و حمایت نیز به بیمار کمک می‌کند بهتر بتواند با مشکلاتی مواجه شود که در آینده با آن‌ها رو‌به‌رو خواهد شد. مشاور سلامت روان می‌تواند به فرد کمک کند زندگی خود را کنترل و برنامه‌ی درمانی خود را دنبال کند. به‌طور کلی کارهایی که بیمار می‌تواند انجام دهد، عبارت‌اند از:

  • کسب آگاهی درباره‌ی بیماری
  • صحبت با دوستان و نزدیکان درباره‌ی بیماری و جدانشدن از آن‌ها
  • انجام کارهای لذت‌بخش
  • بیمار از پرسیدن دوباره از پزشک یا پرستار درباره‌ی موضوعی که متوجه نشده یا فراموش کرده، نباید هراس داشته باشد
  • استفاده از سرویس‌های خدماتی که برای کمک به بیماران پارکینسونی در جامعه‌ی فرد بیمار وجود دارد
  • یادگیری نحوه‌ی مدیریت استرس برای کسب دیدگاه بهتری در زندگی؛ زیرا داشتن استرس فقط موجب بدترشدن این وضعیت خواهد شد
  • اگر فرد بیمار دچار افسردگیشده باشد (افسردگی که برای مدت طولانی در فرد می‌ماند و نه احساس گاه‌گاه افسردگی)، برای درمان آن به تجویز پزشک، از داروهای ضدافسردگی می‌تواند استفاده کند.

درمان‌های جایگزین بیماری پارکینسون

اصطلاح درمان‌های جایگزین به‌طور کلی برای توضیح هر درمان پزشکی یا مداخله‌ای اطلاق می‌شود که هنوز از لحاظ علمی تأیید نشده یا هنوز به‌عنوان راهی ایمنی و مؤثر برای بیماری خاصی شناخته نشده است. ویتامین E و کوآنزیم Q10 و اسید اوریک مثال‌هایی از درمان‌های جایگزینی هستند که به‌عنوان درمان‌هایی برای بیماری پارکینسون بررسی شده‌اند؛ ولی هنوز نتیجه‌ی قطعی درباره‌ی مصرف آن‌ها به‌دست نیامده و حتی ممکن است اثرات جانبی مضری داشته باشند.

۱. ورزش: ورزش درمانی جایگزین نیست؛ ولی ورزش‌هایی نظیر تای‌چی و یوگا می‌توانند موجب کاهش استرس و آرام‌شدن فرد، افزایش انرژی، تعادل و انعطاف‌پذیری شوند. به‌طور کلی، ورزش عملی ایمن و مؤثر و راهی آسان برای بهبود سلامت است؛ اما برای استفاده‌ی آن باید با پزشک مشورت کرد؛

۲. رژیم غذایی: با دنبال‌کردن توصیه‌های پزشک و متخصص تغذیه بیمار می‌تواند حس بهتری تجربه کند؛

۳. نگرش مثبت: داشتن نگرش مثبت موجب بهبود بیماری پارکینسون نمی‌شود؛ اما می‌تواند موجب کاهش استرس شود و به بیمار کمک کند احساس بهتری داشته باشد.

پژوهش‌های درحال‌انجام درزمینه‌‌ی بیماری پارکینسون

پژوهش‌های مربوط‌به بیماری پارکینسون پیشرفت‌های زیادی کرده‌اند. امید زیادی وجود دارد که علت این بیماری چه ژنتیک و چه علل محیطی، شناسایی و تأثیرات دقیق این علل روی عملکرد مغز کشف شود. پژوهشگران همچنین درحال‌طراحی درمان‌های جدیدی برای پارکینسون هستند. برخی از روش‌های درمانی که هم‌اکنون درحال‌بررسی هستند، پیوند سلول‌های جنینی و استفاده از سلول‌های بنیادی و ژن‌درمانی هستند.

پیوند سلول‌های جنینی

پیوند سلول‌های جنینی روشی است که در آن سلول‌های جنینی داخل مغز افراد مبتلا به پارکینسون کاشته می‌شود تا جایگزین سلول‌های تولیدکننده‌ی دوپامین در توده‌ی سیاه مغز (substantia nigra) شوند. در این روش، جای امیدواری وجود دارد؛ ولی این حوزه از پژوهش بحث‌برانگیز است. برخی از مطالعات نشان داده‌اند کاشت سلول‌های جنینی موجب افزایش حرکات غیرارادی در اثر تولید مقدار زیاد دوپامین در مغز می‌شود. همچنین، مباحث اخلاقی نیز برای استفاده از سلول‌های جنینی وجود دارد. به‌عنوان پیامدی از این مشکلات، دیگر روش‌های درمان درحال‌بررسی هستند.

استفاده از سلول‌های بنیادی

سلول‌های بنیادی سلول‌های والدی تمام بافت‌های بدن هستند. این بدان معناست که این سلول‌ها می‌توانند به هر نوع سلولی تبدیل شوند. امید است بتوان درنهایت، این سلول‌ها را به سلول‌های دیگری مانند نورون‌های تولید‌کننده‌ی دوپامین تبدیل کرد و آن‌ها را در درمان بیماری پارکینسون به‌کار برد. مشکل اینجا است که بیمار ممکن است دچار همان خطر افزایش حرکات غیرارادی شود که درباره‌ی روش کشت سلول‌های جنینی وجود دارد. مانند روش پیوند سلول‌های جنینی، درمان با استفاده از سلول‌های بنیادی نیز با مباحثی اخلاقی رو‌به‌رو است.

پژوهش‌های ژنتیکی درحال‌انجام درزمینه‌‌ی بیماری پارکینسون

پژوهشگران درحال‌بررسی ژن‌هایی هستند که پروتئین‌های مسئول تولید دوپامین را کد می‌کنند. با افزایش مقدار دوپامین در مغز، علائم پارکینسون می‌تواند کاهش یابد.

درمان‌های دارویی

پژوهشگران داروهایی را بررسی کرده‌اند که از عمل گلوتامات جلوگیری می‌کند. گلوتامات اسیدآمینه‌ای است که می‌تواند موجب تخریب سلول‌های عصبی شود. افزون‌براین، آنان درحال‌بررسی نقش آنتی‌اکسیدان کوآنزیم Q10 در کاهش روند پیشروی بیماری پارکینسون هستند.

فاکتور رشد اعصاب

مطالعات اولیه نشان داده‌اند فاکتور رشد اعصاب که ماده‌ای شیمیایی است و موجب تحریک رشد سلول‌های عصبی می‌شود، سلول‌های لازم برای تولید دوپامین را مجدد به‌کار می‌اندازد و به میزان چشمگیری موجب بهبودی علائم بیماری می‌شود.

تحریک عمقی مغز

هنوزهم پژوهش‌هایی برای کسب آگاهی بیشتر درزمینه‌ی نحوه‌ی عملکرد این روش در بیمارن پارکینسونی درحال‌انجام است. پژوهشگران همچنین مشغول مطالعه‌ی روش‌های بهتری برای تحریک مغز هستند.

میزان شیوع بیماری پارکینسون

بیماری پارکینسون دومین بیماری شایع از گروه بیماری‌های نورودژنراتیو مرتبط با سن است. بیماری آلزایمر ازلحاظ شیوع در مقام نخست قرار دارد. برآورد شده که بین ۷ تا ۱۰ میلیون نفر در کل جهان مبتلا به پارکینسون هستند. شیوع این بیماری براساس سن به این گونه است که در دهه‌ی چهارم زندگی، فراوانی آن حدود ۴۱ نفر در صدهزار نفر است و در افراد ۸۰ساله و بالاتر به بیش از ۱۹۰۰ نفر در هر صدهزار نفر می‌رسد. احتمال ابتلا به پارکینسون در مردان ۱.۵ برابر بیش از زنان است. براساس گزارش مطالعه‌ای، میزان شیوع بیماری پارکینسون در ایران چیزی حدود دو در هزار نفر است، این میزان برای افراد بالای ۶۵ سال ده برابر می‌شود و به دو نفر در هر صد نفر می‌رسد. براساس آمارهای سال ۲۰۱۳، در ایران حدود ۱۶۰هزار فرد مبتلا به پارکینسون وجود دارد. براساس آخرین آمار منتشرشده‌ی سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۱۷، مرگ‌و‌میر ناشی از بیماری پارکینسون در میان ایرانیان ۲۹۷ مورد یا ۰.۰۹ کل مرگ‌ها بوده و از این نظر، کشور ایران در رتبه‌ی ۱۴۵ جهان قرار دارد.

درمان‌های خانگی پارکینسون

اوایل بروز بیماری پارکینسون ممکن است زندگی شما تا حد زیادی مختل شود، اما در اکثر موارد این بیماری در طول زمان اهمیت روانی کمتری پیدا می‌کند و شخص به زندگی عادی خود برمی‌گردد. درمان‌های خانگی می‌تواند به فرد کمک کند تا زمانی‌ که ممکن است همچنان مستقل باشد و مثل یک فردی عادی زندگی کند. در زیر به تعدادی از این موارد اشاره شده است.

  • تغییر اوضاع خانه و اصلاح فعالیت‌های خانگی‌: فرد باید سعی کند فعالیت روزانه‌ی خود را ساده‌تر کند و چیدمان منزل را به نحوی تغییر دهد که بتواند به سهولت در خانه حرکت کند.
  • مصرف غذاهای سالم: مصرف میوه‌ها، سبزی‌جات، حبوبات، غلات، مرغ، ماهی، گوشت بدون چربی و فرآورده‌های لبنی کم چرب مناسب هستند.
  • ورزش و انجام درمان‌های فیزیکی: این درمان خانگی هم در مراحل اولیه و هم در مراحل پیشرفته‌ بیماری می‌تواند کمک‌کننده باشد.
  • مقابله با لرزش: فرد می‌تواند با نگه‌داشتن یک وزنه‌ی سبک و تمرین کردن با آن به کاهش لرزش کمک کند و کنترل بیشتری روی آن داشته باشد.
  • بهبود کیفیت گفتار بیمار با کار با متخصص گفتاردرمانی
  • بهبود فعالیت‌های روزانه و شغلی با کمک متخصص فیزیوتراپی یا حرکت‌درمانی
  • کاهش مشکلات مربوط به غذا خوردن و عدم کنترل آب دهان با تغییر نوع غذاها و نحوه‌‌ی غذا خوردن
  • فرد می‌تواند با مشخص کردن هدف‌های متعدد روی زمین و گام برداشتن به سمت آنها مشکل توقف ناگهانی بدن را کاهش دهد.
  • مقابله با افسردگی: اگر فرد احساس می‌کند افسرده یا غمگین است می‌تواند از دوستان و افراد خانواده برای رفع این مشکل کمک بگیرد. در صورتی که مشکل حادتر شود باید به متخصص مراجعه کند یا از پزشک معالج خود درخواست کند یک مشاور خوب به او معرفی کند.
  • مقابله با زوال عقل: بروز زوال عقل در اواخر بیماری پارکینسون مورد شایعی است. علائم زوال عقل معمولا سردرگمی و از دست دادن حافظه است. اگر فرد بیمار (یا یکی از اعضای خانواده) متوجه این موضوع شوند حتما باید از پزشک کمک گرفت. داروهایی هستند که می‌توانند به زوال عقل در افراد مبتلا به بیماری پارکینسون کمک کنند.

پزشک معالج فرد بیمار، سایر متخصصان، و گروه‌هایی که از افراد مبتلا به بیماری‌های مختلف مانند پارکینسون پشتیبانی می‌کنند، می‌توانند با حمایت عاطفی و آموزش‌های مناسب برای کنار آمدن با بیماری پارکینسون به فرد مبتلا کمک کنند. نکته‌ی مهم این است که بیمار باید از همان مراحل ابتدایی و در تمام طول مدت بیماری این کمک‌ها را دریافت کند.

مواد غذایی مفید برای مبتلایان به پارکینسون

حیدر عظمایی محقق و پژوهشگر طب سنتی درباره مواد غذایی مفید برای مبتلایان به پارکینسون اظهار کرد: افراد دچار این عارضه باید از میوه‌ها و سبزیجات سرشار از فیبر، حبوبات مانند نخود و لوبیا، غلات مانند جوانه گندم و جو، مرغ، ماهی و لبنیات همراه با مصلحات آن‌ها مانند شوید، پونه کوهی، گل سرخ و زیره سبز در برنامه غذایی روزانه خود استفاده کنند.

وی با بیان اینکه مصرف گوشت قرمز بدون چربی به مقدار کم برای مبتلایان به پارکینسون مفید است، افزود: افراد دچار این عارضه باید روزانه  ۶ لیوان آب بنوشند؛ مصرف انجیر و آلوی خشک خیس شده هم نقش موثری در بهبود پارکینسون دارند.

این محقق و پژوهشگر طب سنتی بیان کرد: استفاده از  گروه ویتامین‌های  B مانند E ،  C ،  B1 ، B2 ، B6 ، B12  و مواد معدنی مانند کلسیم، منگنز و مصرف همزمان سلنیوم و روی به درمان پارکینسون کمک شایانی می‌کنند.

مناسب‌ترین میوه‌ها برای مبتلایان به پارکینسون

عظمایی درباره مناسب‌ترین میوه‌ها برای مبتلایان به پارکینسون گفت: افراد دچار این عارضه باید از میوه‌هایی مانند پرتقال، لیمو شیرین، کیوی، انگور، گریپ‌فروت و زردآلو در برنامه غذایی روزانه خود استفاده کنند؛ مصرف میوه‌های قرمز رنگ مانند توت فرنگی، شاتوت، تمشک، زغال‌اخته و میوه قره‌قات می‌توانند تا ۴۰ درصد خطر ابتلا به پارکینسون را کاهش دهند، زیرا این میوه‌ها حاوی فلاونوئید‌ و انواع آنتی‌اکسیدان‌ هستند.

ترکیبی موثر برای درمان پارکینسون

وی مصرف ترکیب دَم‌کرده زیره سبز، گلپر و آویشن را برای مبتلایان به پارکینسون مفید دانست و تاکید کرد: افراد برای تهیه این دمنوش باید مقدار مساوی زیره سبز و آویشن را با هم ترکیب سپس مقدار کمی گلپر به این مخلوط اضافه کنند؛ مبتلایان به پارکینسون باید یک قاشق چای‌خوری از این ترکیب را به همراه یک لیوان آب در قوری بریزند و بگذارند به خوبی دَم بکشد؛ این دمنوش باید پس از هر وعده غذایی مصرف شود؛ افرادی که دچار پارکینسون هستند برای رفع مشکلشان می‌توانند ترکیب زیره سبز، گلپر و آویشن را به غذاهایشان اضافه کنند.

طرز تهیه دمنوشی مفید برای مبتلایان به پارکینسون

عظمایی درباره طرز تهیه دمنوشی مفید برای مبتلایان به پارکینسون یادآور شد: افراد دچار این عارضه باید برای بهبود پارکینسون مقدار مساوی از هر یک از گیاهان گل‌ گاو‌ زبان، اسطوخودوس، عناب، سنبل‌الطیب، مرزنجوش، زیره سیاه و بادرنجبویه را با هم ترکیب سپس به این مخلوط مقدار کمی افتیمون اضافه کنند؛ مبتلایان به پارکینسون باید یک قاشق غذاخوری از این ترکیب را به همراه چهار تا پنج لیوان آب در قوری یا فلاکس بریزند و بگذارند به خوبی دم بکشد؛ این دمنوش باید در طول روز مصرف شود.

منابع:

چطور

باشگاه خبرنگاران جوان

پارسی طب

عصر ایران

بیتوته

زومیت

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

همچنین ببینید
بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن